Szynoprzewód jednofazowy czy trójfazowy do sklepu

W katalogach szynoprzewody do opraw szynowych dzieli się na jednofazowe i trójfazowe. Przez słowo „trójfazowy” część kupujących uznaje, że taki szynoprzewód wymaga sieci 380 V. Wybierają więc jednofazowy, nawet gdy sklep potrzebuje osobnych grup światła. Inni wybierają „trójfazowy”, bo jest „mocniejszy”. Podłączają go do jednej fazy i obciążają wszystkie trzy linie na pełną moc. Oba rozwiązania są błędne, a drugie jest niebezpieczne.

Poniżej opisujemy, czym naprawdę różnią się te szynoprzewody, jakie obciążenie wytrzymuje każdy z nich i jak wybrać szynoprzewód do Twojego obiektu.

Szynoprzewód jednofazowy i „trójfazowy”: na czym polega różnica

Szynoprzewód jednofazowy, czyli 1-obwodowy, ma w środku jedną linię zasilania (L), przewód neutralny (N) i uziemienie (PE). Wszystkie oprawy na nim włączają się i wyłączają razem, jednym łącznikiem.

Szynoprzewód, który w katalogach nazywa się trójfazowym, poprawnie nazywa się 3-obwodowym. Ma w środku trzy osobne linie zasilania L1, L2, L3, jeden wspólny przewód neutralny i uziemienie. Każda oprawa łączy się z jedną z trzech linii. Linię wybiera się przełącznikiem w adapterze. Dzięki temu na jednym szynoprzewodzie można mieć trzy grupy światła, które włączają się niezależnie, jak trzy klawisze łącznika.

Czy szynoprzewód 3-obwodowy wymaga sieci 380 V

Nie. Szynoprzewód 3-obwodowy można zasilać z jednej fazy 230 V. Trzy linie łączy się z tą samą fazą przez jeden wspólny wyłącznik nadprądowy, maksymalnie 16 A. Dopiero za nim ustawia się trzy łączniki lub przekaźniki. To zwykły układ w sklepie, kawiarni czy showroomie.

Można też zasilać linie z trzech różnych faz. Wtedy między liniami jest 400 V, a szynoprzewód może przenieść trzy razy większe obciążenie. Tak robi się w dużych obiektach: supermarketach, hipermarketach, magazynach-sklepach. Sama oprawa nadal pracuje przy 230 V: adapter podłącza ją między swoją linię a przewód neutralny.

Ile opraw wytrzymuje szynoprzewód: główne ograniczenie to przewód neutralny

Typowy szynoprzewód 3-obwodowy ma prąd znamionowy do 16 A na każdą linię. Przewód neutralny jest jednak jeden i też ma 16 A. Producenci szynoprzewodów piszą w kartach wprost, że prąd w przewodzie neutralnym nie może przekraczać wartości znamionowej.

Stąd różnica między dwoma schematami zasilania:

• Z jednej fazy. Prądy wszystkich trzech linii wracają przez przewód neutralny i sumują się. Na cały szynoprzewód można więc dać najwyżej 16 A, czyli około 3,6 kW. Trzy linie dają tu osobne grupy światła, ale nie dodatkową moc.
• Z trzech faz. Prądy różnych faz są przesunięte w czasie i w przewodzie neutralnym częściowo się znoszą. Każdą linię można obciążyć do 16 A. Na trasę wychodzi około 11 kW z jednego wejścia zasilania.

W watach rzeczywista granica jest nieco niższa. Zasilacze LED (drivery) opraw LED mają współczynnik mocy poniżej jedności. W chwili włączenia dają krótki impuls rozruchowy, kilkadziesiąt razy większy od prądu pracy. Dlatego liczbę opraw na jeden wyłącznik nadprądowy (o charakterystyce B lub C) bierze się z karty zasilacza. Nie dzieli się kilowatów przez waty. Przy schemacie z trzech faz jest jeszcze jedna uwaga: zasilacze z wysokim poziomem harmonicznych dodają prąd do przewodu neutralnego nawet przy równomiernym obciążeniu. Dobre zasilacze o niskim poziomie harmonicznych zmniejszają ten prąd. Przy pełnym obciążeniu trzech faz sprawdź jednak harmoniczne zasilaczy i prąd w przewodzie neutralnym.

Przykład. Szynoprzewód jest zasilany z jednej fazy i ma reflektory po 30 W. Przyjmij współczynnik mocy zasilacza 0,9 i zostaw 20% zapasu. Wychodzi wtedy około 85-90 reflektorów na cały szynoprzewód. Rozkład między trzy linie nie ma znaczenia. Jeśli te same reflektory zasilasz z trzech faz z równomiernym rozkładem, na każdą linię możesz dać mniej więcej tyle samo, o ile zasilacze mają niski poziom harmonicznych. Linie obciąża się wtedy równomiernie.

Co dają trzy linie w sklepie

Pierwsza zaleta szynoprzewodu 3-obwodowego to sterowanie. Na jednym szynoprzewodzie można ustawić trzy scenariusze światła:

• Oświetlenie ogólne sali na pierwszej linii.
• Akcenty na ekspozycji, w witrynach i na manekinach na drugiej.
• Oświetlenie dyżurne do sprzątania, nocnego wykładania towaru lub oświetlenia witryny po zamknięciu na trzeciej.

W ten sam sposób można podzielić sale lub strefy, na przykład witrynę przy wejściu, główną salę i przymierzalnie. Gdy po roku zmienia się ekspozycja, oprawę przenosi się na inną linię przełącznikiem w adapterze. Nie potrzeba elektryka ani nowej instalacji.

Na szynoprzewodzie 1-obwodowym ten sam efekt dadzą tylko: kilka osobnych szynoprzewodów z osobnym zasilaniem albo sterowanie każdą oprawą osobno. Sterować można przez szynoprzewód DALI z osobnymi przewodami sterującymi lub bezprzewodowo.

Więcej mocy na jednej trasie. Gdy linie są zasilane z trzech faz, szynoprzewód 3-obwodowy przenosi do 16 A na każdą linię, razem około 11 kW. To trzy razy więcej niż może dać szynoprzewód 1-obwodowy. W supermarkecie z setkami reflektorów oznacza to mniej wejść zasilania i mniej kabla do szynoprzewodu.

Mocniejszy profil i pewniejszy styk. Profil szynoprzewodu 3-obwodowego jest masywniejszy: TRACK-3F wytrzymuje do 20 kg na metr. Adapter blokuje się w szynoprzewodzie obrotowym zamkiem i dociska styki do szyn. Z naszego doświadczenia na obiektach takie styki nie iskrzą i nie przypalają się nawet po wielu przestawieniach opraw.

Kiedy wystarczy szynoprzewód 1-obwodowy

• Mały sklep, butik, kawiarnia lub salon, gdzie całe światło włącza się jednym łącznikiem.
• Mieszkanie, biuro, mała galeria z kilkoma reflektorami na szynoprzewodzie.
• Obiekt, w którym każdą oprawą steruje się bezprzewodowo, a szynoprzewód tylko doprowadza zasilanie.

Do sklepów, supermarketów, showroomów i stacji paliw zalecamy szynoprzewód 3-obwodowy. Prawie każdy obiekt handlowy prędzej czy później potrzebuje podziału światła na grupy. Przejście z 1-obwodowego na 3-obwodowy oznacza potem wymianę szynoprzewodu i adapterów wszystkich opraw.

Porównanie szynoprzewodu 1-obwodowego i 3-obwodowego

Adaptery: dlaczego oprawa może nie pasować do szynoprzewodu

Adaptery szynoprzewodu 1-obwodowego i 3-obwodowego nie są wymienne. Mają inny kształt i inną liczbę styków. Kupując oprawy, sprawdź, do jakiego szynoprzewodu jest adapter. W katalogach oznacza się go jako 1-fazowy i 3-fazowy lub jako 1-circuit i 3-circuit.

Systemów 3-obwodowych jest na rynku kilka, na przykład Global (XTS), Eutrac, Stucchi. Adapter jednego systemu nie zawsze pasuje do szynoprzewodu innego. Przed zakupem porównaj rysunek adaptera z profilem szynoprzewodu lub zapytaj dostawcę.

Na adapterze 3-obwodowym jest przełącznik linii z pozycjami 1, 2, 3. Linię wybiera się po zamontowaniu oprawy i trzeba ją wpisać do schematu. Inaczej po pół roku nikt nie będzie pamiętał, dlaczego witryna włącza się razem z oświetleniem dyżurnym.

Typowe błędy przy montażu szynoprzewodu 3-obwodowego

• Trzy linie z jednej fazy obciążone na pełną moc. Każda linia mieści się w 16 A, ale przewód neutralny się przegrzewa, bo płynie w nim suma prądów. Z jednej fazy licz 16 A na cały szynoprzewód.
• Osobne wyłączniki nadprądowe na każdą linię z jednej fazy. Każdy wyłącznik chroni swoją linię, a przewód neutralny, w którym płynie suma prądów, zostaje bez ochrony. Z jednej fazy ustawia się jeden wspólny wyłącznik do 16 A. Linie przełącza się łącznikami lub przekaźnikami za nim.
• Nie można całkowicie odłączyć szynoprzewodu od napięcia. Podczas naprawy wyłączono jedną linię, a dwie pozostałe są pod napięciem. Przy zasilaniu z trzech faz ustawia się trójbiegunowy wyłącznik nadprądowy lub wspólny łącznik. Przewodu neutralnego nie rozłącza się osobno.
• Zamknięta trasa. Jeśli szynoprzewód biegnie po obrysie kwadratu lub prostokąta, zgodnie z instrukcją TRACK-3F obwód rozcina się w miejscu wejścia zasilania. Szyna nie może tworzyć zamkniętej pętli.
• Długa trasa z wejściem zasilania z jednego końca. Na długich liniach spada napięcie. Wejście zasilania lepiej wykonać pośrodku trasy albo podzielić trasę na kilka odcinków z osobnym zasilaniem.
• Zła strona uziemienia. W szynoprzewodzie 3-obwodowym przewód uziemiający biegnie wzdłuż jednego boku profilu. Dlatego złączki są w wykonaniu lewym i prawym. Jeśli wykonanie nie zgadza się ze schematem trasy, złączka nie wejdzie na miejsce.
• Oprawy z różnymi adapterami na jednym obiekcie. Część zakupu jest do szynoprzewodu 1-obwodowego, część do 3-obwodowego. Wychodzi to dopiero na montażu.

Trzecia opcja: szyna magnetyczna 48 V

Poza tymi dwoma typami istnieją niskonapięciowe szyny magnetyczne 48 V. Oprawy trzymają się w nich na magnesach i ustawia się je w dowolnym miejscu bez zatrzasku. Zasilanie idzie z osobnego zasilacza. To rozwiązanie do wnętrz mieszkalnych i małych wnętrz komercyjnych, gdzie ważny jest cienki profil i dostęp do opraw bez elektryka. Do sal sprzedaży z kilkudziesięcioma mocnymi reflektorami zwykle wybiera się szynoprzewód 230 V. Więcej w dziale szyny magnetyczne 48 V.

Jak wybrać szynoprzewód: krótki algorytm

1. Ile grup światła potrzeba? Jedna: wystarczy 1-obwodowy. Dwie lub trzy: 3-obwodowy.
2. Jakie jest łączne obciążenie trasy? Do 3,6 kW z zapasem: wystarczy jedna faza. Więcej: szynoprzewód 3-obwodowy z trzech faz lub kilka wejść zasilania.
3. Jak będziesz sterować światłem? Łącznikami lub przekaźnikami: liniami szynoprzewodu. Ściemnianie i scenariusze dla każdej oprawy: szynoprzewód z przewodami DALI lub sterowanie bezprzewodowe.
4. Jaki adapter mają wybrane oprawy? Musi pasować do szynoprzewodu.
5. Jaki jest sufit? Szynoprzewód mocuje się bezpośrednio do sufitu, w suficie listwowym lub na linkach pod otwartym sufitem.

System szynowy TRACK-3F od Vision Lighting

Produkujemy 3-obwodowy szynoprzewód TRACK-3F: trzy niezależne linie zasilania, sekcje 1, 2 i 3 m, kolor czarny i biały, inne kolory RAL na zamówienie. Profil wytrzymuje do 20 kg na metr, a na jednym adapterze można zawiesić do 10 kg. Do szynoprzewodu są dostępne: przyłącze zasilania, złączki proste, kątowe, T i X oraz elastyczne, a także zawieszenia linkowe. Szynoprzewód jest zgodny z 3-obwodowymi adapterami standardu Global. Pasują do niego więc reflektory szynowe SHOOTER z adapterem 3F oraz oprawy innych producentów z adapterem Global. W SHOOTER linię przełącza się bez zdejmowania reflektora z szynoprzewodu. Reflektory SHOOTER z DALI wymagają osobnego szynoprzewodu: 3-obwodowego z żyłami DALI. Dobieramy go do projektu.

Trasę można złożyć w konfiguratorze szynoprzewodu. Wybierz kształt i wymiary. Konfigurator sam dobierze złączki w odpowiednim wykonaniu, zaślepki i zawieszenia, policzy specyfikację z cenami i wygeneruje PDF oraz DXF. Jeśli trzeba rozdzielić oprawy na linie i punkty zasilania, zrobimy to w projekcie oświetleniowym.

Najczęstsze pytania

Czy trójfazowy szynoprzewód można podłączyć do zwykłej sieci 220 V?

Tak. Szynoprzewód 3-obwodowy („trójfazowy”) podłącza się do jednej fazy 230 V, a trzy linie służą jako trzy osobne grupy światła. Łączne obciążenie szynoprzewodu nie może przekraczać wartości znamionowej przewodu neutralnego, typowo 16 A.

Czy na trójfazowym szynoprzewodzie można montować oprawy jednofazowe?

Nie. Adapter szynoprzewodu 1-obwodowego nie pasuje do profilu 3-obwodowego. Potrzebna jest oprawa z adapterem 3-obwodowym.

Ile opraw można zamontować na jednym szynoprzewodzie?

Z jednej fazy cały szynoprzewód jest ograniczony do około 3,6 kW, z trzech faz do około 3,6 kW na każdą linię. Dokładną liczbę określa się z uwzględnieniem prądów rozruchowych zasilaczy i wyłączników nadprądowych.

Jak wybrać linię dla oprawy na szynoprzewodzie 3-obwodowym?

Przełącznikiem w adapterze oprawy, pozycje 1, 2 lub 3. W większości adapterów, w tym w reflektorach SHOOTER, linię można zmienić bez zdejmowania oprawy z szynoprzewodu. Rób to po wyłączeniu zasilania.

Co jest lepsze do sklepu: szynoprzewód 3-obwodowy czy DALI?

Szynoprzewód 3-obwodowy daje do trzech grup, które włączają się łącznikami lub przekaźnikami. DALI daje sterowanie każdą oprawą osobno, ściemnianie i scenariusze. Do DALI jest osobny rodzaj szynoprzewodu: 3-obwodowy z DALI. Oprócz trzech linii zasilania ma dwie dodatkowe żyły D1 i D2, którymi idzie sygnał sterujący. Adapter DALI oprawy pobiera go z szyny. Inna opcja to oprawy ze sterowaniem bezprzewodowym. Wybór zależy od tego, jak często będziesz zmieniać scenariusze światła.